fb rss

Wywiady pogłębione. Poradnik

line

 

Wywiady pogłębione to jedna z ciekawszych metod badawczych. Cieszyłam się zatem na warsztaty badawcze, dotyczące tego, jak takie wywiady przeprowadzać i jak je analizować. Za mną  pierwsza część warsztatów, w trakcie której rozmawiałam z ich uczestnikami i uczestniczkami o tym, na jakie pytania warto odpowiedzieć przed zabraniem się do przygotowywania scenariusza wywiadu, i jak później ten scenariusz konstruować.

Obecnie na moją skrzynkę pocztową przychodzą dyspozycje do wywiadów – uczestnicy i uczestniczki zajęć mają możliwość e-mailowego ich skonsultowania. Niektóre z tych wywiadów chętnie sama bym przeprowadziła :).

Oto kilka wskazówek dotyczących tego, jak sensownie przeprowadzać wywiady pogłębione.

 

  • Scenariusz

Wywiady pogłębione często nazwane są także wywiadami swobodnymi. Nie oznacza to jednak, że swobodna w przeprowadzaniu wywiadów jest bezgraniczna. Scenariusz porządkuje strukturę wywiadu i czarno na białym – dzięki opracowanym dyspozycjom do wywiadu – pokazuje badaczowi i/lub moderatorowi, które wątki w trakcie przeprowadzania wywiadów powinien poruszyć. Nie jestem zwolenniczką przygotowywania do nich listy pytań, ponieważ zazwyczaj posiadanie takiej listy sprawia, że kurczowo się jej trzymamy. Tymczasem wywiad pogłębiony powinien przypominać luźno toczoną rozmowę, podczas której badacz pogłębia interesujące go wątki, a badany ma możliwość dłuższego i nieskrępowanego wypowiedzenia się na zadane tematy. Pewnym niepokojem napawa mnie fakt używania w trakcie badań metodą wywiadu pogłębionego kwestionariuszy wywiadów zamiast scenariuszy wywiadów. Nie można traktować tego inaczej niż popełnianie metodologicznego błędu.

 

  • Aktywne słuchanie

Wywiad pogłębiony powinien przypominać rozmowę, ale nią nie jest. To badacz/moderator ma wpływ na przebieg wywiadu. To on jest także odpowiedzialny za dobre samopoczucie swojego rozmówcy. Poza zadawaniem kolejnych pytań powinien go także słuchać w sposób, który specjaliści od badań jakościowych nazywają aktywnym słuchaniem. Czym ono jest?  Według Toma Wengrafa aktywne słuchanie składa się z umiejętności dawania pozawerbalnego wsparcia (słuchająca postawa, umiarkowany kontakt wzrokowy, ciche potwierdzenia słuchania, takie jak ‘yhmm’) oraz pozwolenia mówiącemu na chwile niekrępującej ciszy. Podczas przeprowadzania wywiadu powinniśmy też dać odczuć badanemu, że akceptujemy to, co ma nam do powiedzenia.

 

  • Dbałość o szczegóły

W trakcie wywiadu istotna jest dbałość o szczegóły. Jeśli na miejsce przeprowadzenia wywiadu wybierzemy nieodpowiednią do tego przestrzeń, nie zobaczymy  przed wyjściem z domu lub biura, jak wyglądamy i nie sprawdzimy tego, jak długo będzie działał i nagrywał nasz dyktafon, cała praca, którą włożyliśmy w to, żeby doprowadzić do wywiadu, pójdzie na marne. Miejsce powinno być spokojne, ciche i – w miarę możliwości – bezludne. Ubranie dostosowane do sytuacji, a dyktafon sprawny.

 

  • Kwestie etyczne

Warsztaty, które prowadziłam, przeznaczone były dla pracowników naukowych, doktorantów i studentów, więc poruszenie zagadnień związanych z etyką prowadzenia badań naukowych metodą wywiadów pogłębionych wydało mi się oczywiste (poruszanie  zagadnień związanych z etyką  w trakcie konstruowania badań społecznych i marketingowych także nie wydaje mi się od rzeczy). Według Steinara Kvale  kwestie związane z etyką obecne są na każdym etapie przeprowadzania wywiadów, co przekłada się na konieczność brania pod uwagę konsekwencji wywiadu dla badanych, zapewnienia im poufności oraz zgodność transkrypcji z wypowiedziami badanych.

 

Te zasady dotyczą jedynie przeprowadzania wywiadów. Jeszcze więcej zasad obowiązuje badacza/badaczkę w trakcie konstruowania problemów badawczych, dobierania próby i rekrutacji badanych oraz analizy i interpretacji zebranego materiału. Wszystkiego można się nauczyć :).

 

 

Polecam:

Stainar Kvale, „Prowadzenie wywiadów”, PWN, Warszawa 2011